Bespaar 0,2 Mton CO₂ met duurzamer bosbeheer

63 Natuurorganisaties: stop kaalkap en probeer maximaal koolstof op te slaan in bossen

WNF, Natuurmonumenten, de Vogelbescherming, Natuur en Milieu en 58 andere natuurorganisaties bundelen hun krachten voor een duurzamer bosbeheer. Zij presenteren samen met Urgenda vandaag maatregel nummer 7 van het 40puntenplan om 25% CO₂ te besparen voor eind 2020. Directeur Natuur en Biodiversiteit Donné Slangen van het ministerie LNV neemt de maatregel in ontvangst. De maatregel pleit voor een duurzamer beheer van onze bestaande bossen en leidt tot bijna 0,2 CO₂ Mton (megaton) besparing per jaar. Bosbeheer waarbij hier en daar een boom wordt gekapt, in plaats van hier en daar een halve hectare, leidt tot meer koolstofopslag voor het klimaat en tegelijkertijd tot meer biodiversiteit. Ander bosbeheer, zonder kaalkap, is een effectieve en goedkope maatregel waarvoor het Kabinet kan kiezen om aan de uitspraak in de Klimaatzaak van de rechter te voldoen.

 

Introductie

Bomen en bossen leggen veel CO2 vast. Ook zijn bomen en bossen ontzettend belangrijk voor de biodiversiteit. Het is dus belangrijk dat we zorgvuldig met onze bossen en bomen omgaan. Toch worden er erg veel bomen gekapt. Soms is dat niet erg, bijvoorbeeld wanneer er wordt gekapt omdat bomen ziek zijn of om andere natuur te behouden. De laatste jaren echter verdwijnt veel hout in biomassacentrales en is kaalkap teruggekeerd als beheersmaatregel om hout te oogsten en telen. Hierbij wordt steeds een stuk bos tot wel 2 hectare kaalgekapt en weer aangeplant met veel verlies van vastgelegd CO2 en biodiversiteit tot gevolg. Duurzamer bosbeheer komt de biodiversiteit ten goede en kan een besparing van 175.000 ton CO2 opleveren.

 

Toelichting

  1. Bomen en alle groene planten in bossen leggen CO2 uit de atmosfeer vast in organische stof.
  2. Naarmate bossen ouder worden, leggen zij meer CO2 vast, zowel in bomen als in de bodem. Voor het klimaat, maar ook voor de biodiversiteit, is het dus belangrijk dat de bossen in Nederland volwassener worden.
  3. De afgelopen 5 jaar heeft kaalkap om hout te oogsten zijn herintrede gedaan in het beheer van bestaande bossen. Per keer worden 0,5 tot 2 hectare gekapt voor houtoogst of als beheersmaatregel. Bij elkaar gaat dit om zo’n 1.000 hectare per jaar.
  4. Kaalkap voor houtoogst betekent, ook op kleine schaal, afbraak van de opslag van CO2 in bomen. Het leidt ook tot afbraak van het bos als ecosysteem, met grote schade aan ecosysteemdiensten van bossen: klimaatregulatie, biodiversiteit en de natuurbelevingswaarde. Per hectare betekent dit zo’n 75 ton minder gebonden CO2.
  5. Bewerking van de bosbodem, toegepast na kaalkap voor productiedoeleinden, leidt tot afbraak van veel organisch bodemmateriaal. Daardoor vervliegt koolstof uit de bodem en neemt de CO2 in de lucht toe. Met de afbraak van het organisch bodemmateriaal daalt bovendien de bodemvruchtbaarheid. Daardoor daalt ook de capaciteit om op die plaats met nieuw bos in de toekomst op hetzelfde niveau CO2 vast te leggen. Met dit proces gaat zo’n 100 ton CO2 per hectare verloren.
  6. Compensatie door aanplant of inzaai (al dan niet spontaan) leidt pas op lange termijn (tientallen tot meer dan honderd jaren) tot herstel van de gebonden CO2-voorraad in het bos.
  7. Biomassa voor energiedoeleinden, verkregen uit kaalkap, is dus niet CO2-neutraal. Door kaalkap ontstaat een koolstofschuld van minstens vijftig jaar.
  8. Bovendien komt veel CO2 vrij in het productieproces van hout voor energiedoeleinden, voor chips en pellets (o.a. het transport, het versnipperen en het drogen en verbranden van het hout).
  9. Bij verbranden van hout komt per eenheid geproduceerde energie 2-3 x zoveel CO2 vrij vergeleken met verbranding van kolen of gas.

 

Oplossing

Extensieve voortdurende uitdunning van het bos, in plaats van kaalkap, is de exploitatievorm die ervoor zorgt dat het bos als ecosysteem in takt blijft, de voorraad gebonden CO2 in stand blijft, dat de bodem wordt beschermd, en dat er toch hout beschikbaar blijft komen.

Conclusie

Het kaalkappen van stukken bos leidt tot:

  1. een grote uitstoot van CO2 door een verlaging van de voorraad gebonden koolstof in bomen en bodem;
  2. verlaging van de toekomstige CO2-opnamecapaciteit van bossen;
  3. afbraak van bosecosystemen: schade aan bodem, biodiversiteit en landschap; biomassa die niet CO2-neutraal is
  4. omdat het verwerkingsproces (transporteren, versnipperen, drogen) energie kost en hout bij verbranding nog meer CO2 uitstoot dan fossiel.
  5. Duurzaam extensief bosbeheer voorkomt de huidige kaalslag van 1000 hectare per jaar en behoudt daarmee 175.000 ton CO2 in bodem en bos.

Te nemen maatregelen:

  1. verbied kaalkap van stukken bos als methode voor houtoogst of als verjongingsmaatregel;
  2. verbied bewerken van bosbodems;
  3. verbied de afvoer van biomassa uit het bos, met uitzondering van ecologisch verantwoorde afvoer van stamhout voor duurzaam gebruik.
  4. Verbied gebruik van hout voor energiedoeleinden.

 

Bronnen m.b.t. gebonden koolstof in bos en bodemvruchtbaarheid

  • Bonten, L.T.C., et al., 2015.: Houtoogst en bodemvruchtbaarheid. Alterra/Wageningen UR.
  • Jong, A. de, et al., 2015. Negen vragen over ecologie van de bosbodem. Vakblad Natuur Bos Landschap november 2015.
  • Jong, A. de, et al., 2016. Houtoogst in relatie tot nutriëntenvoorraden in bossen op droge zandgronden. Brochure, Vereniging van bos- en natuureigenaren VBNE.
  • Jong, J.J. de, 2011. Effecten van oogst van takhout op de voedingstoestand en bijgroei van bos. Alterra-rapport 2202.
  • Nabuurs, G.J., en G.M.J. Mohren, 1994. Koolstofvoorraden en -vastlegging in het Nederlandse bos. Nederlands Bosbouw Tijdschrift.
  • Nyssen, B., en R. Jans, 2016. Naar duurzaam bosbeheer op zandgronden. Vakblad Natuur Bos Landschap september 2016.
  • Schelhaas, M.J., et al., 2002. Koolstofvastlegging in bossen: een kans voor de boseigenaar? Nederlands Bosbouw Tijdschrift 2002.
  • Siepel, H., 2018. Bodembiodiversiteit van zandgronden. Bodem nr 3, juni 2018.
  • Staatsbosbeheer, Prestatie output Staatsbosbeheer 2012